Roedd y rhyngrwydi fod i berthyni bawb

Rydw i wedi gwylio’r rhyngrwyd yn tyfu o’r dechrau, ac mae wedi dod yn llawer mwy nag offeryn sy’n ein helpu. Mae ei effeithiau ar gymdeithas yn ddwys.

Ar y dechrau roedd yn teimlo fel petai’n perthyn i bawb: yn rhydd, yn agored ac yn llawn cyfleoedd. Roedd fy safle cyntaf ar Angelfire, gyda llyfr ymwelwyr, a byddwn i’n ei gyrraedd dros AOL ar ddeialu. Yna daeth Friends Reunited a MySpace. Gallai unrhyw un gyhoeddi, ac roedd pobl yn feistri ar eu cornel eu hunain o’r we.

Heddiw, mae cwmnïau wedi herwgipio’r rhyngrwyd, ei droi’n nwydd a’i Americaneiddio. Wrth geisio troi popeth yn ffordd o echdynnu arian a gwybodaeth bersonol, mae wedi cyrraedd y pwynt lle mai ni, y defnyddwyr, yw’r cynnyrch. Nid dyma beth roeddwn i’n ei ddisgwyl.

Gall unrhyw un gyhoeddi o hyd. Ond mater arall yw cael eich gweld. Y llwyfannau mawr sydd bellach yn penderfynu beth rydyn ni’n ei weld a beth nad ydyn ni’n ei weld, ac mae’n rhaid i fusnesau bach dalu iddyn nhw am hysbysebion dim ond i gael eu canfod. Mae’r hyn a ddechreuodd fel gofod democrataidd wedi troi’n system o’r brig i lawr, a mater o bwy sydd â’r grym yw hynny.

Damcaniaeth y Noson Serennog

Edrychwch i fyny ar awyr y nos ac fe welwch chi lond llaw o sêr. Edrychwch yn ddyfnach ac mae biliynau nad oeddech chi’n gallu eu gweld o’r blaen. Mae grym yn gweithio yn yr un ffordd: unwaith y dechreuwch chi edrych, rydych chi’n ei weld ym mhobman.

Cymerwch y system dreth gyfan. Pwy bynnag sy’n ysgrifennu’r rheolau sy’n penderfynu pwy sy’n elwa, a’r bobl sydd â’r mwyaf o arian sydd â’r mwyaf o lais wrth eu hysgrifennu. Gall y chwaraewyr mawr fforddio’r lobïwyr, y cyfreithwyr a’r cyfrifwyr. Ni all busnesau bach, felly rydyn ni’n cael rheolau sy’n drwm ar y rhai sy’n tyfu ac yn ysgafn ar y rhai sydd eisoes wedi llwyddo. Mae trothwy TAW yn enghraifft dda: croeswch ef ac mae’n rhaid i chi ychwanegu 20% at eich prisiau neu ei lyncu yn eich elw, felly mae digon o gwmnïau bach yn dal yn ôl er mwyn aros o dan y llinell.

Nid damwain yw dim o hyn, ac mae’n siwtio’r bobl ar y brig. Os yw’n anodd tyfu, rydych chi’n llai tebygol o ddod yn gystadleuydd. Ac os ydych chi’n adeiladu rhywbeth gwerth ei gael, yr opsiwn hawsaf yw gwerthu, fel bod y pysgod mawr yn gallu eich llyncu.

Mae byd y busnesau newydd yn dysgu’r un wers. Rydych chi’n cael gwybod mai holl bwynt busnes newydd yw ei werthu, a bod adeiladu rhywbeth i bara yn naïf. Rwy’n credu mai’r system sy’n siarad. Mae’n troi sylfaenwyr a allai ddod yn gystadleuwyr yn gaffaeliadau, ac mae’n cadw’r berchnogaeth lle roedd hi eisoes. Rydw i wedi adeiladu Wootzoo i aros yn annibynnol, heb unrhyw gynllun i godi buddsoddiad na gwerthu, a byddai’n well gen i brofi bod modd gwneud hynny.

Yn y cyfamser mae dynion a menywod sy’n gweithio, a’r busnesau bach sy’n eu cyflogi, yn dal i gynnal y system gyfan tra’n cael eu cadw yn eu lle.

Deallusrwydd artiffisial yw’r enghraifft ddiweddaraf. Gallai helpu pawb, ond mae’n cael ei siapio gan, ac ar gyfer, y bobl sydd eisoes â’r mwyaf. Mae cwmnïau’n sôn am wneud mwy gyda llai o bobl, ac mae’r arbedion yn mynd i’r perchnogion, nid i’r rhai a gollodd eu swyddi. Nid yw pob diswyddiad sy’n cael ei feio ar AI wir yn deillio o AI, ond mae’r cyfeiriad yn glir i mi.

Bob tro, mae rheolaeth yn mynd i bwy bynnag sy’n berchen ar y seilwaith, boed hynny’n llwyfannau, yn rheolau treth neu’n fodelau AI, ac mae pawb arall yn cael eu gadael i addasu.